Jak funkcjonował niemiecki aparat okupacyjny na ziemiach polskich i czym różnił się od systemu stworzonego przez III Rzeszę w krajach Europy Zachodniej? O tym przez dwa dni dyskutują w Szczecinie historycy z całej Polski. We wtorek, 15 września, rozpoczęła się ogólnopolska konferencja naukowa „Okupacja niemiecka w Polsce w latach 1939–1945. Struktury władzy i ich zarządcy”.

Centrum Edukacyjne IPN Przystanek Historia w Szczecinie – stało się Naukowym Centrum Konferencyjnym

A to za sprawą konferencji naukowej której organizatorem jest szczeciński Oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Badacze historii przez dwa dni analizują nie tylko zbrodnie popełniane podczas II wojny światowej, ale przede wszystkim cały system niemieckiej władzy okupacyjnej. Mowa m.in. o administracji cywilnej, strukturach NSDAP, policji, aparacie represji oraz okupacyjnym wymiarze sprawiedliwości.

Jednym z tematów są również osoby stojące na czele tego systemu – niemieccy wielkorządcy, funkcjonariusze oraz wysocy przedstawiciele aparatu represji i sądownictwa III Rzeszy, którzy sprawowali lub wspierali władzę okupacyjną na różnych szczeblach.

Chodzi nam o pokazanie mechanizmów niemieckiej okupacyjnej władzy na ziemiach polskich w okresie 1939–1945. Przedstawiamy najważniejsze struktury, instytucje, agendy polityczno-partyjne, publiczne i administracyjne, które w okresie wojny funkcjonowały na okupowanych ziemiach polskich – wyjaśnia dr Wojciech Wichert z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Szczecinie, organizator konferencji.

Polska okupacja inna niż na Zachodzie

Jednym z najważniejszych zagadnień konferencji jest porównanie systemu niemieckiej okupacji ziem polskich z polityką prowadzoną przez III Rzeszę w okupowanych państwach Europy Zachodniej.

Jak podkreśla dr Wichert, właśnie takie ujęcie nadaje szczecińskiej konferencji szczególny charakter.

Pod tym kątem nasza konferencja jest nowatorska, gdyż pokazujemy, czym okupacja w Polsce pod kątem administracji i struktur różniła się od okupacji na Zachodzie, np. we Francji, Belgii czy Holandii. W Polsce te agendy były bardziej nastawione na prześladowania tzw. obcych etnicznie i wrogów rasowych III Rzeszy niż na ziemiach zachodniej Europy – mówi historyk.

Różnica nie sprowadzała się więc jedynie do sposobu zarządzania okupowanymi terenami. Na ziemiach polskich niemiecki aparat państwowy został w znacznie większym stopniu podporządkowany polityce rasowej i eksterminacyjnej.

Okupacja w Polsce była wybitnie rasistowska i ludobójcza. Chodziło o eksterminację ludzi narodowo obcych. Te wszystkie agendy służyły temu jednemu, nadrzędnemu celowi polityki narodowosocjalistycznej – podkreśla dr Wojciech Wichert.

Historycy z całej Polski w Szczecinie

W konferencji uczestniczą badacze zajmujący się strukturami niemieckiej okupacji i zbrodniami popełnionymi na ziemiach polskich. Są wśród nich historycy z różnych oddziałów Instytutu Pamięci Narodowej oraz przedstawiciele uczelni i instytucji naukowych.

Do Szczecina przyjechali również eksperci m.in. z Instytutu Zachodniego w Poznaniu, Muzeum Stutthof w Sztutowie oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie.

Głównym celem spotkania jest możliwie szeroka analiza systemu polityczno-administracyjnego stworzonego przez nazistowskie Niemcy na okupowanych ziemiach polskich w latach 1939–1945. Naukowcy przyglądają się zarówno poszczególnym jednostkom administracyjnym, jak i mechanizmom funkcjonującym na całym obszarze znajdującym się pod niemiecką okupacją.

Konferencja potrwa do środy, 16 września. Obrady zostały podzielone na panele tematyczne. Drugiego dnia naukowcy zajmą się m.in. policyjnymi i wojskowymi strukturami organizacyjnymi, okupacyjnym sądownictwem oraz osobami odpowiedzialnymi za funkcjonowanie aparatu zbrodni.

Ogólnopolska konferencja naukowa „Okupacja niemiecka w Polsce w latach 1939–1945. Struktury władzy i ich zarządcy” odbywa się w dniach 15–16 września 2026 roku w Przystanku Historia IPN w Szczecinie. Jutro konferencje i debaty od 9.30 do 16.00.

Polecamy także