Rady osiedli, jako jednostki pomocnicze gmin, w zapisach i dokumentach odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu polskich miast. Chociaż ich znaczenie nie jest powszechnie znane, to ich istnienie i działanie mają na celu zbliżenie władz samorządowych do mieszkańców oraz umożliwienie im aktywnego uczestnictwa w życiu lokalnym. Niestety nie zawsze jest zgodnie z ideą i zapisami

Historia i Ustawa o samorządzie terytorialnym

Rady osiedli powstały na mocy ustawy o samorządzie terytorialnym z 1990 roku, która zrewolucjonizowała sposób zarządzania gminami. Ta ustawa nie tylko umożliwiła tworzenie jednostek pomocniczych takich jak osiedla czy sołectwa, ale także nadała im osobowość prawną. Oznacza to, że rady osiedli stały się ważnym elementem struktury administracyjnej miast.

Jednak pomimo formalizacji ich roli, wiele osób nadal myli rady osiedli ze spółdzielniami mieszkaniowymi. Sytuacja marginalizowania roli Rad Osiedli jest szczególnie widoczna w Szczecinie, gdzie dyskusje na temat ich znaczenia prowadzą do kontrowersji dotyczących ich wpływu na decyzje miejskie.

Funkcje Rad Osiedlowych

Podstawowe cele działalności rad osiedlowych obejmują:

• Pomocniczość – Decentralizacja kompetencji władz publicznych na najniższy poziom możliwej realizacji.
• Upodmiotowienie lokalnych wspólnot – Zwiększenie ich zdolności do decydowania o własnych sprawach.
• Legitymacja decyzji – Zwiększanie prawomocności działań rządu poprzez lepsze dopasowanie do potrzeb społeczności.
• Efektywność działania – Lepsza organizacja i realizacja projektów dzięki znajomości lokalnych problemów przez mieszkańców.
• Idee lokalizmu – Wzmacnianie więzi społecznych oraz wartości związanych z sąsiedztwem.

Wyzwania Funkcjonowania Rad Osiedlowych

Mimo iż teoretyczno-prawne podstawy dla działania rad istnieją, praktyka pokazuje szereg wyzwań:

• Mieszkańcy często nie są świadomi roli rad osiedlowych ani możliwości angażowania się w podejmowanie decyzji.
• Pojawiające się głosy krytyki sugerują, że rady nie funkcjonują – to „fikcja”, która nie ma realnego wpływu na politykę miejską.
• Nieprzejrzystość procesów decyzyjnych oraz mała efektywność działań mogą prowadzić do frustracji mieszkańców.
• niedotrzymywanie obietnic składanych Radom Osiedli i niejasne zasady finansowania działalności RO powodują, że społecznicy nie chcą się angażować w Rady Osiedli
• stygmatyzacja Rad Osiedli jako partyjnych bojówek (aktualnie rządzących miastem) w walce o głosy wyborców w kampaniach samorządowych, zniechęcają skutecznie młodych do angażowania się w sprawy osiedlowe.

Rosnące niezadowolenie z aktualnej sytuacji skłoniło miasto Szczecin do rozważenia reform dotyczących rad osiedlowych. Proponowane zmiany obejmują nowy system finansowania oparty na grantach oraz zwiększoną częstotliwość posiedzeń rad (minimum raz na dwa miesiące).

Kierunki Reform

Przedstawiamy propozycje statutów Rad Osiedli, zawierające wiele nowych rozwiązań i zasad – mówi Łukasz Kadłubowski, zastępca prezydenta Szczecina – Mają one przede wszystkim zachęcić Rady do większej aktywności, zarówno pod kątem zgłaszanych inicjatyw, jak i realizacji bieżących zadań czy utrzymywania kontaktu z mieszkańcami swoich osiedli.

Jednak nikt nie wspomina w jaki sposób chcą odbudować mocno nadwątlone zaufanie do samej „instytucji” zwłaszcza wśród młodych, który reprezentacja w Radach Osiedli jest tak niska jak przyrost naturalny Szczecina.

Reformy mające uczynić rady bardziej efektywnymi powinny uwzględniać:

• Zmiany w sposobie wyboru członków rad (np., głosowanie na jednego kandydata).
• Umożliwienie mieszkańcom większego udziału w procesach decyzyjnych poprzez konsultacje społeczne przed podjęciem kluczowych uchwał przez Radę Miasta.

Jednakże bez nadania pełnoprawnego statusu dla decyzji podejmowanych przez rady osiedlowe w dalszym ciągu można obawiać się dalszej marginalizacji tych instytucji. Niestety w przesłanych materiałach i publikacjach na stronach miasta nie ma o tym mowy.

Reformować

Rady Osiedli stanowią ważny element demokratycznego zarządzania miastami w Polsce lecz wymagają pilnej reformy aby mogły skutecznie reprezentować interesy lokalnych społeczności. Zbliżenie władz miejskich do obywateli oraz zapewnienie realnego wpływu na podejmowane decyzje mogą przyczynić się do większej aktywizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz wzrostu legitymacji działań publicznych podejmowanych przez samorządy miejskie jak Szczecin czy inne polskie miasta.

Obserwując rozwój sytuacji możemy mieć nadzieję na to , że przeprowadzone reformy przyczynią się nie tylko do wzrostu zaangażowania mieszkańców ale również uświadomią im rolę jaką pełnią Rady Osiedlowe we współczesnej demokracji lokalnej .

Konsultacje społeczne prowadzone są w formie: 

• badania opinii mieszkańców poprzez umieszczenie projektów statutów osiedli Miasta Szczecin na stronie internetowej: konsultuj.szczecin.pl i przyjmowanie pisemnych opinii i uwag mieszkańców na temat projektów statutów;
• otwartego spotkania konsultacyjnego z mieszkańcami, które odbędzie się w dniu 8 stycznia 2025 r. o godz. 17.00 w sali sesyjnej Rady Miasta Szczecin, w Urzędzie Miasta Szczecin przy Placu Armii Krajowej 1 w Szczecinie.

Formularz konsultacyjny, za pomocą którego należy zgłaszać opinie i uwagi dotyczące przedmiotu konsultacji jest dostępny:

• w wersji elektronicznej – na stronie internetowej: konsultuj.szczecin.pl;
• w wersji papierowej – w siedzibie Urzędu Miasta Szczecin przy pl. Armii Krajowej 1 w Szczecinie, obok urny umieszczonej w przedsionku przy wejściu prezydenckim (środkowe skrzydło Urzędu);
• w wersji papierowej – w filii Urzędu Miasta Szczecin na Prawobrzeżu przy ul. Rydla 39-40 w Szczecinie.

Uwagi dotyczące przedmiotu konsultacji należy dostarczać:

• za pomocą poczty elektronicznej, poprzez przesłanie wypełnionego formularza konsultacyjnego na adres e-mail: jbaranows@um.szczecin.pl lub
• osobiście w Urzędzie Miasta Szczecin przy Placu Armii Krajowej 1, poprzez wrzucenie wypełnionego formularza konsultacyjnego do urny umieszczonej w przedsionku przy wejściu prezydenckim (środkowe skrzydło Urzędu) lub
• za pośrednictwem poczty tradycyjnej, poprzez wysłanie wypełnionego formularza konsultacyjnego na adres: Wydział Gospodarki Komunalnej, pl. Armii Krajowej 1, 70-456 Szczecin.

Polecamy także: